GAMEREN en NIEUWAAL de dijkhuizen
Twee dorpen in één keer behandeld, waarom? Wie het grensgebied tussen Gameren en Nieuwaal gaat bekijken loopt aan tegen vaagheden. Burgerstraat zuidzijde hoort ontegenzeggelijk bij Gameren. De grens ligt in de Burgerstraat zodat iedereen die aan de noordzijde woont inwoner is van Nieuwaal; een proefje op Google Maps leert dat deze mensen toch tot de Gamersen gerekend worden. De FB groep Gameren onderkent dit probleem. Perceelloep legt nu de grens onder de Hogeweg in Nieuwaal.
Als we anderhalve eeuw terug gaan in de tijd lijkt er geen vuiltje aan de lucht. De gemeente-atlas van Kuipers neemt beide dorpen in één kaart op. Het gemeenschappelijk gemeentehuisje stond in Gameren naast de kerk en bood geen ruimte tot veel verdeeldheid of onenigheid en tenslotte blijkt dat percelen die tegen de grens met Zuilichem liggen op de kadastrale kaart (Hisgis) tot Gameren behoren. Hierdoor heb ik mij laten leiden.
Komende uit Zaltbommel is nu eerst Gameren aan de beurt. We lopen hierbij meteen tegen een grootschalige ingreep in dijk aan. Alleen de aanleg van de Bergse Maas is nog omvangrijker geweest. Oorzaak was de bouw van de spoorbrug bij Zaltbommel die geen verkeerde gevolgen mocht hebben voor de in die tijd zwaar op de proef gestelde veiligheid voor het wassende Waalwater. Proefondervindelijk werd vastgesteld dat een verruiming van het Waal-winterbed beneden de brug het beste was. Tuyl moest opschuiven naar het noorden en bij de Leutse straat moest de zuidelijke Waaldijk opschuiven naar het zuiden. Bij Zaltbommel was dit alleen een verplaatsing van de dijk, maar bij de Kluit en ruime omgeving moesten 30 opstallen worden afgebroken en herbouwd langs de eveneens verplaatste Beemstraat en Oude Straat.
Waarschijnlijk hebben de Staatsspoorwegmij. en Rijkswaterstaat de ontheemden financieel bijgestaan, maar te oordelen aan de onderkomens in Waardenburg en langs de Oude Straat heeft men de hand wel aan de knip gehouden. Langs de Beemstraat vestigden zich boeren die er geen uitbundige bouw hebben gepleegd. Van Tuyl zijn enkele vroege foto's gemaakt van de toestand vòòr de dijkverlegging. Voor de oudere toestand in Gameren bestaat er voor zover mij bekend geen fotomateriaal. Meer dan een schets van het Oude Straatje is mij niet bekend en die is van nà de dijkverlegging. Kadastrale plannen, stafkaarten (Topotijdreis) en Waalkaarten zijn de bronnen bij uitstek.
Diverse deel-onderwerpen zijn binnen het kader van de dijkhuiskalender al aan de orde geweest en leverden soms heel welkome aanvullingen op hiaten in mijn kennis op. De Beemstraat is na de dijkverlegging een toevluchtsoord geworden voor diegenen die ontheemd werden door die dijkverlegging. Maar daarmee kun je nog niet stellen, dat die ontheemde dijkbewoners in dijkhuizen terecht kwamen. Tussen dijk en woningen was er een straat en alle huizen stonden op vlak terrein. Daarentegen lagen al die vervangende huizen wel prominent in het zicht van de verlegde dijk en ervaar je het als "proto"dijkhuizen. Daarom is er op wat eenvoudiger wijze toch aandacht aan de Beemstraat besteed tot en met dubbele stoep bij Beemstraat 36.
Beemstraat 38, de Hoge Hof is nog een ouder opmerkelijk geval op een omgracht terrein. Bij kastelen en grote Groninger boerderijen kijken we hier niet van op, maar een klein bedrijfje op zo'n prominente plek doet een zekere rol in de geschiedenis vermoeden die overigens wel buiten het kader van dit verhaal valt.
Vermeld moet nog wel worden dat de Kluit bij de stoep van de Leutse straat toch wel een dijkhuis was. Verwoest in de oorlog is het kleiner herbouwd op de zuidelijke kelders van het grote pand. Muren langs de voortuin waren de oude voorgevel van een groot huis dat aan 4 gezinnen onderdak bood. Bij de veerslob/aardappelhaven was vroeger nog een weegbrug zoals bij haventjes en bollen gebruikelijk was. (mededelingen van fam. Kerkhoff)
link:
https://photos.app.goo.gl/QzKLbHSCBrisSnDL8
Gameren en Nieuwaal de dijkhuizen
Moderator: josdekloe